मेमरी क्लिनीकची सुरुवात

विशेष लेख

ऑक्टोबर हा दिवस जागतिक ज्येष्ठ नागरिक दिन म्हणून साजरा केला जातो. या दिनाचे औचित्य साधून जिल्हा रुग्णालय सिंधुदुर्ग येथे मेमरी क्लिनिकची सुरुवात करण्यात आली. जेष्ठांचे तीन प्रकार असतात ५९ ते ६४ वयोगट, ६५ चे ७५ वयोगट आणि ७५ वर्षांवरील वयोगट असे तीन प्रकार पडतात. वाढत्या समाजात ज्येष्ठ नागरिकांच्या अनेक समस्यांनाही जन्म दिला आहे. वार्धक्यामुळे शरीर जीर्ण झालेले असते आणि त्यातच शारिरीक व्याधी ही मागे लागतात. शारिरीक व्याधीसाठी वैद्यकीय  उपचारांची गरज असते.

वृद्धावस्थेत अनेक मानसिक बदल, मानसिक ताण-तणाव, स्मृतिभ्रंश अशा प्रकारचे मनोविकार होत असतात. वार्धक्यामध्ये बऱ्याचशा वर्तन विषयक गोष्टी म्हणजे अचानक भाव विवश होणे. भयंकर रागावणे, अखंडपणे बोलत राहणे, चिंतीत असणे, निराश होणे इत्यादी अनेक प्रसंगातून वार्धक्यातील मानसिक अस्वस्थता दिसून येत असतात. कधी कधी घरातील तसेच समाजातील आपल्या स्थानाविषयी वयोवृद्ध व्यक्तींच्या मनात संभ्रम निर्माण होतो आणि मग नैराश्याची भावना निर्माण होते. वाढत्या आयुर्मानाबरोबर वयोवृद्धांच्या आरोग्य विषयीच्या समस्या ही वाढत आहेत. जसे मधुमेह, उच्च रक्तदाब, डिमेंशिया इ. आज भारतात ४ दशलक्ष लोक स्मृतिभ्रंश या आजाराने ग्रस्त आहेत. असे असले तरी ही स्मृतिभ्रंश (डिमेंशिया) हा एक असा आजार आहे ज्याची पुरेशी माहिती जनसामान्यांपर्यंत पोहचली नसल्याने असे रुग्ण उपचारांपासून वंचित रहातात.

स्मृतीभ्रंश हा असा आजार आहे ज्यात व्यक्तीच्या मानसिक व बौद्धीक क्षमतांचा उत्तरोत्तर अधिकाधिक ऱ्हास होत जातो. आणि त्याचा व्यक्तीच्या दैनंदिन कामावर विपरीत परिणाम होतो. ज्येष्ठ नागरिकांना बरेचदा आपण वस्तू कुठे ठेवल्या आहेत हे आठवत नाही. साध्या – साध्या गोष्टी आठवत नाहीत. वयानुसार होणारा बदल म्हणून आपण सोडून देतो. पण, त्याकडे निट पहायला हवे. कदाचीत ती डिमेंशियाची सुरुवात असू शकते. मेमरी ऑफ एजिंग ही तक्रार सामान्यतः उतारवयात असू शकते.

स्मृतिभ्रंशांची लक्षणे पुढील प्रमाणे आहेत.

विसर पडणे, विशेषतः नवीन गोष्टीचा विसर पडणे, एकाग्रता, भाषण कौशल्य कमी होणे, स्वतःची काळजी घेण्याची क्षमता कमी होते, अव्यवस्थितपणा, चिडचिडेपणा, हट्टीपणा, एकटे बसणे, बोलणे कमी होणे, रस्ता हरवणे, वारंवार त्याच गोष्टी विचारणे, स्थळ काळाचे भान न राहणे. दुर्लक्षीले गेल्याची भावना व त्यातून येणारे नैराश्य व आजाराच्या पुढच्या अवस्थेत किंवा उपचारा अभावी रुग्णांला भास होणे, भ्रम होणे, झोपेचे वेळापत्रक बदलणे आदी लक्षणे दिसतात. वाढत्या वयाबरोबर या आजाराची शक्यता वाढते. त्यामुळे त्यांच्यात या आजाराचे प्रमाण जास्त दिसून येते.

स्मृतिभ्रंशाची कारणे पुढील प्रमाणे आहेत.

स्मृतिभ्रंश (डिमेंशिया) हा एक आजार नसून मेंदूच्या कोणत्या भागातील मज्जा पेशीमध्ये बिघाड झाला आहे यावर त्याची लक्षणे व प्रकार अवलंबून आहेत. साधारणपणे वयाच्या ६० नंतर मेंदूची कार्यक्षमता हळू हळू कमी होत जाते. स्मरणशक्ती कमी होत जाते. हातापायांची हालचाल कमी होणे, रोजच्या कामाचा विसर पडणे या गोष्टी वाढत जातात. मेंदूतील पेशी नाश पावल्या की पुन्हा जीवंत होत नाहीत. त्यामुळे बुद्धीचा ऱ्हास होतो. सगळ्यात जास्त आढळून येणारा प्रकार म्हणजे अल्झायमर्स.

औषधोपचार –

स्मृतिभ्रंश (डिमेंशिया) हा पुर्णपणे बरा होणारा आजार नाही. पण, उपलब्ध औषधोपचाराने आपण बौद्धिक क्षमतांच्या ऱ्हासाचा वेग कमी प्रमाणात थांबवू शकतो. स्मृतिभ्रंशाच्या काही भावनिक लक्षणांवर उदा. चिडचिडेपणा, भास, भ्रम, अव्यवस्थतः, नैराश्य इत्यादीवर उपचार होऊ शकतो व त्यामुळे रुग्णांना सांभाळण्यास मदत होऊ शकते. सर्वात  महत्वाचे आहे ते रुग्णांची काळजी घेणाऱ्या व्यक्तीचे समुपदेशन व रुग्णांची योग्य काळजी घेण्यास शिकविणे.

डिमेंशिया तीन टप्प्यांमध्ये विभागलेला आहे. सौम्य डिमेंशिया, मध्यम डिमेंशिया, गंभीर डिमेंशिया हे तीन टप्पे होत.

स्मृतिभ्रंशाच्या रुग्णांची काळजी घेताना आपल्या जवळच्या व्यक्तीस स्मृतिभ्रंशाचा आजार आहे हे कळल्यावर मनात गोधळ निर्माण होऊ शकतो. रुग्णांची काळजी कशी घ्यावी ? झोपणे, जेवणे किंवा शौच इत्यादीसाठी रोज ठरावीक वेळेची सवय लावा, सोपे शब्द व छोट्या वाक्य रचनेचा वापर करावा. घराचा रस्ता दाखवण्यासाठी विशेषतः बेडरुम आणि बाथरुमच्या खुणा करुन ठेवा, खूप प्रश्न विचारू नका, शक्य तिथे विचारण्या ऐवजी माहिती द्या, शांत व संयमी रहा, रुग्णांना लहान मुलांसारखे वागवू अथवा बोलू नका, रुग्णांचे म्हणणे ऐकण्यास पुरेसा वेळ द्या. रुग्णांची काळजी घेणाऱ्याने स्वतःची काळजी घेणे ही महत्वाचे आहे. काळजी घेणाऱ्या व्यक्ती निराश होऊ शकतात. रुग्णाची काळजी घेताना काळजी घेणाऱ्या व्यक्तीचा संपूर्ण दिनक्रम रुग्णाभोवती  फिरू लागतो. कधी कधी रुग्णाची तब्बेत सांभाळताना स्वतःच्या तब्बेतीकडे इच्छा आकांक्षाकडे दुर्लक्ष केले जाते. त्यामुळे त्याचा फायदा तर होत नाही उलट नवीन पेच निर्माण होतो.

 

निरोगी वृद्धपकाळासाठी –

संतुलीत व पुरेसा आहार, नियमित व्यायाम, दारू, तंबाखू व इतर व्यसनांपासून दूर राहणे, छंद जोपासणे, कुटुंबातील सदस्यांशी सुसंवाद, नातेवाईक तसेच मित्र मंडळींच्या संपर्कात राहणे, यासर्व गोष्टी महत्वाच्या आहेत. स्मृतिभ्रंश (डिमेंशिया) या आजाराकरिता जिल्हा रुग्णालयामध्ये मेमरी क्लिनिकची सुरुवात करण्यात आली आहे. आठवड्यातील सोमवार व बुधवार या दोन दिवशी ओपीडी क्र. ३० येथे रुग्णांची तपासणी करण्यात येते. सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील जास्तीस जास्त रुग्णांनी या मेमरी क्लिनीकचा लाभ घ्यावा असे आवाहन जिल्हा शल्य चिकित्सक धनंजय चाकुरकर यांनी केले आहे.

      

 

 (जिल्हा माहिती कार्यालयातर्फे प्रस्तूत:- श्रीम. रेश्मा खेमराज भोईप, क्लिनिकल सायकॉलॉजीस्ट. जिल्हा मानसिक आरोग्य कार्यक्रम, सिंधुदुर्ग.)

 

 

 

  • कुडाळ (विशेष लेख)
  • 08-10-2018 08:16:00
  • 1013

लोकांच्या प्रतिक्रिया

तुमची प्रतिक्रिया

सर्वाधिक वाचलेल्या बातम्या

वेताळबांबर्डे येथील सौ. रसिका बांबर्डेकर बेपत्ता.. पूर्ण बातमी पहा.

कार अपघातामध्ये  दहा वर्षीय मुलाचे झाले निधन.. पूर्ण बातमी पहा.

राजकारणाच्या पलिकडचा माणूस श्री. बाळासाहेब चांदेरे.. पूर्ण बातमी पहा.

कारवाईचे प्रसंगी स्थानिक भुमिपुत्रांसाठी कोणीतरी .. पूर्ण बातमी पहा.

तेर्सेबांबर्डे मळावाडी ग्रामस्थांनी चौपदरीकरणाचे क.. पूर्ण बातमी पहा.

संबंधित बातम्या